Srpska pravoslavna crkva i vernici danas, 21. septembra, obeležavaju Rođenje Presvete Bogorodice, praznik u narodu poznat kao Mala Gospojina. Reč je o jednom od velikih Bogorodičinih praznika, za koji su u srpskoj tradiciji vezani brojni običaji i verovanja.
Prema crkvenom predanju, Presveta Bogorodica Marija rođena je u Nazaretu, u domu pravednih Joakima i Ane, koji dugo nisu imali dece. Nakon molitvi, u poznim godinama dobili su ćerku Mariju, koju su zavetovali Bogu.
Predanje navodi da je Marija sa tri godine odvedena u Jerusalimski hram, gde je boravila do devojačkog doba. Kasnije se vratila u Nazaret, gde joj je, prema hrišćanskom predanju, arhangel Gavrilo saopštio Blagu vest da će roditi Isusa Hrista.
Prema crkvenim izvorima, Joakim je poticao iz roda cara Davida, dok je Ana bila iz roda Aronovog, pa se u crkvenom predanju ističe spoj carske i svešteničke loze. Svetim Joakimu i Ani posvećena je i Kraljeva crkva u manastiru Studenica, koju je početkom 14. veka podigao kralj Milutin.
Brojni narodni običaji i verovanja
Mala Gospojina u narodnoj tradiciji ima posebno mesto, a brojni običaji vezani su za porodicu, brak, poljoprivredu i pripremu za jesen i zimu.
Jesenje svadbe u Srbiji nekada su često počinjale upravo oko Male Gospojine, pa se praznik u narodnom verovanju smatra povoljnim danom za svadbe i veridbe.
Za zemljoradnike je Mala Gospojina označavala i vreme početka jesenjeg oranja i setve ozimih useva. Praznik se tako vezivao za završetak jednog i početak novog poljoprivrednog ciklusa.
Period između Velike Gospojine, koja se obeležava 28. avgusta, i Male Gospojine u narodu je poznat kao međudnevica. Prema tradicionalnom verovanju, bilju ubranom u tom periodu pripisivana su posebna lekovita svojstva, zbog čega su se tada sakupljale i sušile različite lekovite trave.
Sa istim periodom povezana su i stara verovanja o živini. U narodu se govorilo da jaja sneta između dve Gospojine mogu dugo da ostanu sveža, pa su ostavljana za nasad, dok se za piliće izležene u tom periodu verovalo da će biti dobre nosilje. Ovi navodi pripadaju narodnoj tradiciji i ne predstavljaju naučno utvrđene činjenice.
Prema narodnim običajima u pojedinim krajevima, na Malu Gospojinu izbegavali su se teži kućni poslovi, naročito među ženama. I ova praksa pripada narodnim verovanjima, a ne crkvenim pravilima.
Za praznik je vezano i verovanje da vedar i sunčan dan najavljuje lepu jesen i blažu, odnosno suvlju zimu.
Sabori, vašari i krsne slave
Mala Gospojina obeležava se i kao krsna slava brojnih porodica, a širom Srbije tradicionalno se organizuju sabori, zavetine, litije i vašari.
Jedan od poznatih primera je jesenji Negotinski vašar, koji se tradicionalno održava u vreme Male Gospojine. Prema podacima Opštine Negotin, ovaj vašar ima tradiciju koja seže do 1836. godine.
Mala Gospojina ima poseban značaj i za Zaječar. Rođenje Presvete Bogorodice je slava Grada Zaječara, kao i hramovna slava zaječarskog Sabornog hrama Rođenja Presvete Bogorodice.
Praznik tako, pored svog velikog značaja u pravoslavnoj tradiciji, u brojnim krajevima Srbije predstavlja i dan okupljanja, porodičnih slavlja i očuvanja narodnih običaja.
